Liczący dzisiaj zaledwie około dwa i pół tysiąca mieszkańców Frombork atrakcji ma tyle, że mógłby nimi obdzielić nie jedno miasto. Turystów, jak magnes, przyciąga m.in. katedra uważana za perłę architektury gotyckiej, sława wielkiego uczonego Mikołaja Kopernika, który choć nie urodził się we Fromborku, właśnie z tym miastem najbardziej związał swoje życie. Wyruszają tutaj również zafascynowani postacią nie mniej znanego Pana Samochodzika, by na własną rękę odkrywać zagadki Fromborka.

Frombork położony jest nad Zalewem Wiślanym, na Wysoczyźnie Elbląskiej, łagodnie opadającej ku morzu, administracyjnie należy do powiatu braniewskiego. 

Pierwsza wzmianka o osadzie Castrum Dominae Nostrae – Grodzie Naszej Pani, na miejscu której rozwijało się później miasto, pojawiła się w dokumencie z 1278 r. Miejscowa ludność utrzymywała się z rybactwa i rzemiosła. Znaczenie osady wzrosło, kiedy biskup Henryk Fleming przeniósł tu kapitułę, później stała się siedzibą biskupstwa (do XIV w., kiedy przeniesiono ją do Lidzbarka Warmińskiego), a w 1310 r. otrzymała prawa miejskie i herb. W 1329 r., na najwyższym wzniesieniu miasta (20 m n.p.m.), gdzie stał drewniany kościół, rozpoczęto budowę murowanej katedry.

Diecezja warmińska należała do państwa zakonnego, ale zachowała sporą autonomię, dlatego była często najeżdżana przez komturów. Dopiero po pokoju toruńskim (1466 r.) powróciła do Polski.  

Dostępu do niej, a także kapitularza i pałacu biskupiego, bronił systemem fortyfikacji: mury, bramy, w tym główna z barbakanem (zniszczony w XVII w.), baszty i wieże. Charakter obronny miały również wzniesione poza murami kanonie (XV–XVIII w.).

U stóp wzgórza stoi pomnik Mikołaja Kopernika. Cień, który rzuca posągowa sylwetka astronoma, wskazuje aktualną godzinę.

Najbardziej ozdobny z zewnątrz szczyt katedry powstał w latach 1370–80. Wykończono go arkadową galerią wspinającą się z obu stron fasady ku kalenicy dachu i zwieńczoną posągiem patronki. Jako element dekoracyjny na szczycie wykorzystano również regularnie rozmieszczone ostrołukowe, ślepe okna, nazywane blendami. Nad nimi z kolei umieszczono okrągłe otwory. Środkowa jest smukła, wysoka i sięga po sam szczyt, po bokach przylegają do niej dwie małe i po niżej nich dwie średnie blendy.

Krańce katedralnej fasady wyznaczają dwie ośmioboczne, czterokondygnacyjne wieżyczki, na których osadzono smukłe hełmy.

Wejście do świątyni ozdobione jest ostrołukowym portalem (1380 r.) z granitu, sprowadzonego prawdopodobnie z Gotlandii, sztucznego kamienia i terakotowych płytek. Nieznany artysta wyrzeźbił walczące lwy i bazyliszki. Dekoracyjne motywy roślinne i zwierzęce umieszono również na archiwolcie. Drugi, nie mniej piękny portal, ale nieco młodszy, wykonany już po ukończeniu katedry, czyli po 1388 r., znajduje się między kruchtą a nawą główną. Jego ościeże pokrywa dekoracja maswerkowa, a archiwoltę wypełniają rzędy figur.

Nawa główna kościoła przykryta jest sklepieniem gwiaździstym, zachodnia zaś – żebrowym wykonanym ze sztucznego kamienia i bogato zdobionym w figury aniołów, instrumentów muzycznych, kandelabry, księgi. Ale dech zapiera nie tylko zdobienie sufitu, pod nogami, na posadzce, można odczytać sporą część historii Fromborka począwszy od XIV po XVIII w. Jest tu ok. stu płyt nagrobnych, epitafiów i nagrobków z tego okresu. Później pochówek dostojników kościelnych przeniesiono na cmentarz nieopodal Wzgórza Katedralnego.

Do ścian katedry przylegają ganki dodatkowo zwiększające obronność katedry. Jedynym wtrętem jest wysunięta kruchta zachodniej fasady z attyką w stylu neogotyckim z 1. połowy XIX w.

W pobliżu katedry znajduje się czworoboczna dzwonnica od XVII wieku nazywana Wieżą Radziejowskiego. To z jej tarasu widokowego powstają najpiękniejsze ujęcia katedry z rozległą panoramą Fromborka w tle. Ale sama wieża – dziś mieści się w niej obserwatorium – jest obiektem ciekawym pod względem architektonicznym. Pierwotnie miała charakter obronny. Świadczy o tym podstawa wieży, ośmioboczna basteja o grubości 7 m, na której ustawiano działo lub nawet całą baterię. Na niej dokonano nadbudowy (w kształcie czworoboku) wyciągając wieżę do wysokości … Dla turystów z ciągotkami astronomicznymi niewątpliwą atrakcją jest znajdujące tu wahadło Foucaulta. 46-kilogramowa, metalowa kula na cienkiej stalowej lince o długości 28,5 m przesuwa się wraz z obrotem Ziemi. Położenie wahadła można określić, obserwując czerwone listewki na podłodze. We Fromborku jego obrót trwa 29,5 godziny (jest to związane z odległością od bieguna), na równiku – nie przesuwa się wcale.    

Katedra NMP i św. Andrzeja jest arcydziełem architektury gotyckiej nie tylko w Polsce, ale również tej części Europy i przyćmiewa swym rozmachem, więc po jej zwiedzeniu pojawia się pytanie, co jeszcze warto zobaczyć we Fromborku?

Zwiedzając miasto nie można pominąć dawnego szpitala św. Ducha, który przetrwał w niezmienionej formie od XVII w., z kaplicą św. Anny ozdobioną malowidłami jeszcze z XV w., XIV-wiecznego kościoła św. Mikołaja z XVII-wieczną dzwonnicą. Od strony portu turystów wita baszta żeglarska pochodząca jeszcze z XV w., natomiast zmierzając samochodem do centrum od strony Elbląga pierwszą budowlą, która przyciągnie naszą uwagę będzie wieża wodociągowa z XIV w. Warto się przy niej zatrzymać, bo na czasy w jakich powstała była cudem techniki. Stanowiła część wodnego systemu – kanału poruszającego młyny, połączonego z rzeką Baudą i napowietrznej rynny, którą za pomocą czerpaków dostarczano wodę do Wzgórza Katedralnego.  

Liczba honorowych obywateli Fromborka jest prawie taka sama jak liczba mieszkańców. Większości z nich przyznano ten tytuł za udział (w latach 1966–73) w harcerskiej akcji „Operacja 1001 Frombork” odbudowy miasta, które w czasie II wojny światowej uległo zniszczeniu prawie w 70 procentach.

Jedną z największych zagadek Fromborka było miejsce pochówku Mikołaja Kopernika. Odkrycie jego szczątków (ich autentyczność potwierdzono badaniami DNA) w 2005 r. przez polskich naukowców okazało się sensacją na skalę światową. 22 maja 2010 r. fragmenty czaszki i kości nóg M. Kopernika będą ponownie pochowane.

KOMENTARZE:

Dodawanie komentarzy wyłącznie po zalogowaniu (formularz logowanie z prawej strony).