Pierwszy na świecie spawany most (z 1929 r.), trójkątny Nowy Rynek – jedyny taki w Polsce, jeden z trzech w Europie, ale to doroczne procesje Bożego Ciała, na które łowiczanie wychodzą w regionalnych, ludowych strojach, ściągają licznie nawet obcokrajowców. Już w latach 30. XX wieku obserwatorem tego wydarzenia – „barwnej parady” – był dziennikarz „National Geographic”.

Łowiczanie zachowali, znaną na świecie, kulturę ludową, którą charakteryzuje oryginalne budownictwo (m.in. zagrody w kształcie obronnego czworoboku), rzeźba, wycinkarstwo, garncarstwo i inne wyroby rękodzielnicze, ale przede wszystkim tradycyjny ubiór, który tak jak i ubiór dziś, podlegał różnym modom. Niezmiennym dodatkiem był barwny pasiak. Nosiło się „bielonki” – białe koszule z motywami kwiatów, ręcznie haftowanymi krzyżykiem. Od połowy XIX w. strój łowicki wielokrotnie zmieniał kolorystykę. Na przełomie XIX i XX wieku dominował w nim kolor pomarańczowy.

Centrum stanowi Stary Rynek (ulica Kościuszki) usytuowany na prawym brzegu rzeki (Łowicz leży na Równinie Łowicko-Błońskiej, nad Bzurą).

Wznosi się tu monumentalna barokowo-renesansowa bazylika katedralna pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP z dwiema wieżami. W 1433 r. arcybiskup Wojciech Jastrzębca podniósł rangę kościoła parafialnego do rangi kolegiaty i ufundował kapitułę kanonicką. W latach 1652–68 prymas Maciej Łubieński rozbudował kościół według projektu Tomasza Poncina. Wnętrze stanowią 3 nawy główne. Do bocznych naw przylega 5 kaplic (Lipskiego, Komorowskiego, Wężyka, Tarnowskiego, św. Wiktorii – patronki Łowicza). Renesansowa kaplica św. Wiktorii, dzieło Jana Michałowicza z Urzędowa, przechowuje XVI-wieczny tryptyk i tablicę z VI w., którą przeniesiono tu w 1625 r. z rzymskich katakumb z grobu świętej. W katedrze zwraca uwagę nagrobek prymasa Jakuba Uchańskiego (1580–83) – ostatnia praca Michałowicza. Łącznie jest tu 11 nagrobków prymasów (XVI–XVIII w.). W podziemiach katedry jest mauzoleum 12 prymasów Polski. Obok katedry znajduje się biblioteka z cennymi starodrukami.

Przy Starym Rynku stoi barokowy gmach pomisjonarski (1689–1701) zaprojektowany przez włoskiego architekta Tylmana z Gameren. Budynek spłonął w 1939 r. Po odbudowie zlokalizowano w nim muzeum (z ekspozycjami: sztuki barokowej w dawnej kaplicy św. Boromeusza, historii miasta i regionu, etnograficznym). W parku za muzeum powstał niewielki skansen, m.in. z zagrodami łowickimi z XIX i XX w. Przy rynku wznosi się także klasycystyczny ratusz (1825–28) z wieżą zegarową, barokowy kościół Matki Bożej Łaskawej i św. Wojciecha (Pijarów, 1672–80) o bogato zdobionej fasadzie (ok. połowy XVIII w.) i cennym, barokowym wyposażeniu wnętrza (m.in. częściowo zachowane freski z 1725 r.).

Od strony płn. rynek zamyka XVII-wieczna Brama Prymasowska. W zach. pierzei znajduje się zespół renesansowo-barokowych kanonii z 2. połowy XVI i 1. połowy XVIII w., przebudowany w XIX w. W płd. części stoi kamienica Cebrowskich w stylu renesansowym z krużgankami od podwórza.

Trójkątny Nowy Rynek otaczają barokowe i klasycystyczne kamienice (XVIII–XIX wiek). W tej części miasta znajduje się gotycki kościół parafialny Świętego Ducha (z 1404 r.) z wnętrzem o wystroju barokowym. Wieżę dobudowano do kościoła w 1620 r., natomiast fasada pochodzi z 1778 r. i ma wystrój późnobarokowy. Na południe od placu Kościuszki znajduje się kościół śś. Leonarda i Małgorzaty (1618–26), a w pobliżu neogotycki kościół Mariawitów z XX w. Nieco dalej wznoszą się barokowe budynki kościoła (NMP i św. Klary) i klasztoru Bernardynek z ok. 1650 r.

Przy stacji kolejowej zwraca uwagę klasycystyczny budynek poczty z 1829 r. Po drugiej stronie ulicy wznosi się neogotycka wieża pałacyku gen. Stanisława Klickiego z 1822 r.

Miejscowość uzyskała prawa miejskie między 1342 a 1359 r. Ok. 1355 r. arcybiskup Jarosław Bogoria Skotnicki w miejscu drewnianego grodu nad Bzurą wzniósł murowany zamek gotycki, będący przez stulecia rezydencją prymasów Polski. Gościli tu monarchowie polscy i przedstawiciele obcych państw. W czasie bezkrólewia, gdy władza pozostawała w rękach prymasów, na zamku zapadały najważniejsze decyzje dla państwa. W XIX w. przez środek dziedzińca poprowadzono ulicę. Do dziś zachowały się jedynie ruiny zamku.

Rozwój gospodarczy zapewniały miastu jarmarki, które ściągały kupców. Okres prosperity przerwał potop szwedzki, w czasie którego zniszczeniu uległ zamek łowicki i część zabudowy miejskiej.

W 1793 r. Łowicz znalazł się w granicach zaboru pruskiego. Po okresie napoleońskim został włączony wraz z dawnymi dobrami łowickimi (od XVIII w. jako księstwo łowickie) do Królestwa Polskiego. Wówczas nastąpiła poprawa sytuacji gospodarczej. W 1819 r. Łowicz uzyskał prawa miasta wojewódzkiego. W 1854 r. przez miasto przeprowadzono linię kolejową do Warszawy.

Miasto zostało dotkliwie zniszczone w czasie II wojny światowej, zwłaszcza we IX 1939 r. jako jeden z ważniejszych punktów obronnych nad Bzurą. W 1945 r. liczba mieszkańców była o 35% mniejsza w stosunku do stanu przedwojennego.

W 1992 r. papież Jan Paweł II ustanowił Łowicz stolicą diecezji łowickiej dla 21 dekanatów.

W 1907 r. z inicjatywy Władysława Tarczyńskiego powstało tu pierwsze i jedyne w Królestwie Polskim Muzeum Starożytności i Pamiątek Historycznych, a rok później dzięki staraniom Anieli Chmielińskiej – Muzeum Ziemi Łowickiej. Od 1911 r. w Łowiczu zaczęło ukazywać się regularnie co tydzień pismo „Łowiczanin”.

Z miastem związany był Józef Chełmoński (1849–1914), który uczył się w Łowiczu, a urodził w pobliskich Boczkach, i Stanisław Noakowski (1867–1928) – architekt, historyk sztuki i rysownik. W pobliskim Borowie zachował się dworek Grabskich, miejsce urodzenia (1874 r.) – Władysława Grabskiego, premiera i ministra skarbu, nazywanego ojcem polskiej złotówki. W 1830 r. zatrzymał się w Łowiczu wyjeżdżający do Wiednia Fryderyk Chopin. Z miasta jest niedaleko do Żelazowej Woli – miejsca urodzenia kompozytora.

W Osieku z kolei stoi XVIII-wieczny dwór rodziny Bacciarellich, podarowany Marcellemu Bacciarellemu przez Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Jeszcze jedno miejsce w okolicach Łowicza związane jest ze znaną osobą – Walewice. Tu mieszkała słynąca z urody Maria z Łączyńskich Walewska – którą nazywano „polską żoną Napoleona”. W Walewicach jest też rezerwat geologiczny z osadami okresu lodowcowego. Kiedy został utworzony, był jedynym obszarem chronionym tego typu na świecie.

Pierwszą historyczną wzmiankę o Łowiczu zawiera bulla papieża Inocentego II z 1136 r. Dokument potwierdzał prawo arcybiskupów gnieźnieńskich do okolicznych ziem. Dobra te utracili pod koniec XVIII w. Nazwę miasta wywodzi się najczęściej od osady łowców. W 1996 r. Łowicz przystąpił do Kapituły Najstarszych Miast Polskich.

Przy szosie do Kutna, 4 km na zachód od Łowicza, przez rzekę Studwię przerzucony jest 27-metrowy stalowy most spawany – najstarszy na świecie (1929), cenny zabytek techniki, dzieło prof. Stefana Bryły.

W pobliskim Sromowie, w Muzeum Ruchomych Rzeźb Ludowych prezentowane są prace ludowego artysty rzeźbiarza Juliana Brzozowskiego. Kolekcja obejmuje 400 rzeźb, poruszanych mechanizmami skonstruowanymi przez artystę. W trzech pawilonach można oglądać sceny bożonarodzeniowe, procesję Bożego Ciała, wesele łowickie i inne obrazki rodzajowe z życia łowickiej wsi.

Zdjęcia: Boże Ciało 2005 r.

KOMENTARZE:

Dodawanie komentarzy wyłącznie po zalogowaniu (formularz logowanie z prawej strony).