Kąpieli, jakie oferują dusznickie sanatoria, nie sposób wymienić. Są: „sprężyste, dżdżyste, kropliste, klimatyczne i parowate” – klasyfikował Karol Mosch w 2. poł. XIX w. – profesor legnickiej Akademii Rycerskiej. Do tego rozmaite zabiegi i popijanie wody mineralnej. Ale jeszcze na początku XIX w. całkiem nieźle prosperowali tu hodowcy kóz, bowiem kozie mleko i serwatkę uważano za najlepsze lekarstwo na suchoty.

Takie Duszniki, ze stadami wypasających się kóz, zastał 16-letni Fryderyk Chopin, który w 1826 r. przyjechał tu, w towarzystwie matki i siostry, na miesięczną kurację opartą na kozim mleku i serwatce. Czas pokazał, że takie leczenie jest nieskuteczne, a nawet szkodliwe, w przypadku suchotników.

Kiedy Chopin gościł w uzdrowisku, popularnością cieszyła się miejscowa orkiestra dęta. Jej koncerty odbywały się kilka razy dziennie i licznie schodzili się na nie kuracjusze, ale Chopinowi orkiestra grała… na nerwach.

W Dusznikach Chopin koncertował przynajmniej jeden raz, co do drugiego – nie ma pewności. Różne historie opowiada się też na temat tego, z jakiego powodu ten koncert się odbył. Najpewniej miał charytatywny charakter, ale czy dochód był przeznaczony dla Libuszki – miejscowej dziewczyny, której zmarł ojciec, a która miała jeszcze troje rodzeństwa,  czy dla innej tutejszej rodziny, którą dosięgła taka tragedia – trudno wyrokować, natomiast był to pierwszy zagraniczny występ Chopina i do dzisiaj duszniczanie są kompozytorowi wdzięczni. Poświęcono mu kilka tablic, wzniesiono dwa pomniki, jego imieniem nazwano źródło, dwa osiedla mieszkaniowe, aleję, dworek w centrum zdroju, hotel, a od 1946 r. organizowany jest tu Międzynarodowy Festiwal Chopinowski.  

Początek Dusznikom dała skromna strażnica wybudowana na górze Homole w XIII lub XIV w., ale ponieważ do Dusznik Zdroju od wieków jeździ się po zdrowie, rozwój miasta warto prześledzić od tej strony. W 1576 r. miasto miało pierwszy szpital z sześcioma miejscami, a trzydzieści lat później szpital zajmował już dwukondygnacyjny budynek i podwojono w nim liczbę łóżek. Ponad dwa wieki później (notatka z 1844 r.) były 22 łóżka, ale miasto miało też aptekę. Pod koniec XVIII w. Protendorff (Podgórze) – dzielnica Dusznik – było uzdrowiskiem, w 1797 r. zainstalowano pierwsze urządzenie zdrojowe, a w 1825 r. (na rok przed przyjazdem Chopina) Duszniki zyskały rangę najlepszego (!) uzdrowiska w monarchii pruskiej. Kiedy w 1902 r. do miasta dotarła linia kolejowa (poprowadzona z Kłodzka) kuracjusze zaczęli przyjeżdżać tu masowo. W 1905 r. przybyło ich tu 10 tys., a w 1923 r. 4-tysięczne miasto przyjęło 20 tys. kuracjuszy.

Duszniki wspomagały też weteranów wojennych: inwalidów napoleońskich, w 1945 r. rekonwalescentów po II wojnie światowej, a w czasie I wojny światowej urządzono tu lazaret dla znerwicowanych lotników i marynarzy łodzi podwodnych. Znaleźli się tu też Ernest Udet, Koehl i zwany Czerwonym Baronem – Manfred von Richthoffen. „Latali tak nisko, że na końcach skrzydeł samolotów unosili części… damskiej garderoby” – ich mistrzowskie popisy lotnicze ubarwiał jeszcze korespondent lokalnej prasy. Ale na nich lista odwiedzających Duszniki znakomitości się nie kończy. Poza wspomnianym już Chopinem miasto odwiedzał Feliks Mendelssohn Bartholdy, którego rodzina miała w posiadaniu hutę żelaza w Dolinie Hutniczej (ob. Strążyskiej). Jako pierwszy z koronowanych głów był tu Jan Kazimierz. Zaledwie jeden dzień pobytu króla w Dusznikach upamiętnia tablica na kamienicy nr 1 przy rynku, a także jego imieniem nazwano centralny szpital uzdrowiskowy w Dusznikach. Jest on otoczony rozległym parkiem zdrojowym ograniczonym od zachodu Bystrzycą Dusznicką. I właśnie od tego miejsca zazwyczaj zaczyna się poznawanie miasta.

Rzeka przecina miasto na całej długości, a wzdłuż obu jej brzegów, na znacznym odcinku, ciągną się szpalery spacerowe.

Tylko w najbliższym sąsiedztwie „Jana  Kazimierza”, popularnie zwanego przez duszniczan „Kazikiem”, na oko góra 100 metrów, stoi XIX-wieczny dworek (dawny teatr zdrojowy), w którym występował Fryderyk Chopin. W dworku, jeśli nie będziemy mieli okazji uczestniczyć w jednym z koncertów, warto przynajmniej zobaczyć salę, na której się one odbywają, a także spojrzeć na zgromadzone w nim popiersia Chopina, znane nam głównie z reprodukcji. Obelisk z popiersiem kompozytora znajduje się też w parku, po prawej stronie przed głównym wejściem, a przed wejściem południowym – monumentalny pomnik Fryderyka Chopina (projektu Jana Kuczy).

W 1813 r. z wizytą w mieście był Fryderyk Wilhelm III, a w 1815 r. – car Aleksander I Wielki. Jeszcze wcześniej (w 1800 r.) był tu J.Q. Adams – późniejszy prezydent USA. Gościem był tu również Ludwik Zamenhof. Pomnik upamiętniający pobyt w mieście twórcy esperanto stoi przy ul. Zdrojowej.

Ale miasto miało też swoich zacnych obywateli, w tym Paula Denglera – burmistrza Dusznik Zdroju od 1867 r. aż do śmierci w 1903 r. Zacząć należy od tego, że był to człowiek niezwykle pracowity i konsekwentny. Jemu miasto zawdzięczało halę spacerową, palmiarnię, modernizację Domu Zdrojowego (obecnie „Jan Kazimierz”) i powiększenie jego parku, wieżę ciśnień, wodociągi (funkcjonujące do dzisiaj), trzy elektrownie wodne, nowe sanatoria i pensjonaty, nowe drogi, doprowadzenie linii kolejowej, oświetlenie i regularną wywózkę śmieci. W parku zdrojowym wznosi się ceglastoczerwony neogotycki kościół pw. Najświętszego Serca Jezusowego z lat 1901–02 zbudowany z inicjatywy P. Denglera. Nie można też pominąć faktu, że żadne opracowanie historii miasta nie będzie pełne bez sięgnięcia do artykułów Denglera. Napisał ich aż 120 i 11 folderów poświęconych miastu.

Ten wspaniały rozkwit na długo zahamowało upaństwowienie wprowadzone w 1945 r. Nie da się ukryć, że dziś Duszniki są na uboczu, poza Festiwalem Chopinowskim, spektakularnych wydarzeń. Ale można tu odnaleźć wiele śladów dawnej świetności. Zjeżdżając do Dusznik z drogi krajowej wiodącej z Kłodzka do Kudowy Zdroju, nad Bystrzycą Dusznicką, stoi bardzo charakterystyczny barokowy budynek papierni. Pierwszy młyn papierniczy powstał tu w 1562 r., obecny (fundowany przez Gregora Kretschmera) – w 1605 r. W obiekcie, jednym z nielicznych tego rodzaju w Europie, urządzono muzeum. Nie tylko ogląda się w nim eksponaty, ale papier można tu sobie zrobić. Z muzeum najbliżej jest do kościoła śś. Piotra i Pawła (1708–30) ze słynną amboną w kształcie wieloryba wykonaną przez osiadłego w Kłodzku Michała Kősslera. Do kadzielnicy trudno podejść w ciągu tygodnia. Jest to możliwe w niedzielę, w przerwie między mszami. Natomiast bez problemu można dostać się przez bramę za kościół, gdzie na murowanym ogrodzeniu umieszczono płytę z grobowca Georga Zwinera von Hutberga, przeniesioną tu z pierwszego kościoła. Był to wójt dóbr homelskich, zwolennik kontrreformacji, fundator tabernakulum w ołtarzu głównym kościoła. Wójt przedstawiony jest w lekkim kontrapoście, w stroju z czasów wojny 30-letniej. Prawdopodobnie jako jej uczestnik stracił nogę do kolana, stąd na nagrobnym wizerunku ma protezę.

Jak już wspomniałam, na pierwszej kamienicy przy rynku, wisi tablica z informacją: Es wohnten hier: Am 17. August 1669 Johann Casimir Kőnig von Polen. I właśnie w tym budynku faktycznie zatrzymał się Jan Kazimierz. Takie detale to zapis historii miasta i warto zwracać na nie uwagę. Na miejskim ratuszu (pod nr. 5) umieszczono renesansowy portal – jedyny element z wcześniejszej siedziby władz miasta (z 1584 r.). Widnieje na nim prawdopodobnie najstarszy wizerunek herbu Dusznik – św. Piotr z kluczem i księgą oraz kogut idący po murze. Ciekawa jest też elewacja samego ratusza sprawiająca z zewnątrz wrażenie dwóch budynków. To efekt rozbudowy urzędu (1845 r.), dzięki wykupieniu sąsiedniej kamienicy od rodziny Wodtke, zburzeniu jej i wybudowaniu obiektu stykającego się z już istniejącym ratuszem. Na kamienicy pod nr. 10 – dawny budynek browaru – znajduje się medalion (z 1. połowy XIX w.) przedstawiający dwa złote lwy, jeden z czerpakiem, drugi z szuflą, wspinające się do drewnianej kadzi.

Browarnictwo było jedną z ważniejszych gałęzi tutejszej gospodarki. Prawo warzenia Duszniki uzyskały pod koniec XVI w. O wielkości produkcji niech świadczą liczby. Z zapisów można wyciągnąć informację, że na 96 mieszkańców wytwarzano 1031 warów piwa rocznie. 1 war był równy 18 beczkom piwa, jedna beczka zaś to 398 kwar czyli 552 litry. W ciągu roku wytwarzano 1863 beczki piwa czyli 1 028 tys. litrów piwa. Statystycznie trzy litry piwa dziennie na jednego mieszkańca!

Na rynku stoi pomnik maryjny z figurami śś. Sebastiana i Floriana z 1725 r. – miał ustrzec duszniczan przed zarazą. To nie jedyny dowód, że miasto na przestrzeni wieków było dziesiątkowane zarazami. Opuszczając rynek ulicami: Mickiewicza (z gmachem poczty), Wojska Polskiego i Sprzymierzonych (popularny szlak spacerowy),   dochodzimy do ul. Wiejskiej, skąd droga wiedzie na Wzgórze Rozalii (560 m n.p.m.). Na nim znajduje się kaplica św. Trójcy – obecnie nieczynna, pozostająca pod opieką harcerzy. Prowadzi do niej 130 kamiennych schodków. Była to przez wieki pustelnia eremicka. Ostatni pustelnik sprowadził się tu w 1934 r. i spotykano go jeszcze w 1937 r., natomiast ruiny pustelni przetrwały do 1957 r.

W 1680 r. miasto również nawiedziła zaraza, dlatego dzieci przychodziły się modlić w to odosobnione miejsce. Kiedy zaraza ustąpiła, wybudowano tu kaplicę (podstawa prostokątna, wejście prostokątne, nad nim półokrągłe okno i okulus).

Wzgórze „zdobywał” również Chopin i choć to bardzo łagodne wzniesienie, przy jego stanie zdrowia był to wyczyn nielada. Tak pisał do Wilhelma Kolbergera: „Byłem już na górze zwanej Einsiedelei bo tam jest pustelnik. Wszedłszy na górę jedną z wyższych w Reinerz wchodzi się po stu kilkudziesięciu schodach w prostej linii, nieledwie pionowo, z kamieni zrobionych do samego pustelnika skąd przepyszny widok na całe Reinerz”.

Zapisy z XIV–XV w. świadczą o równoległym istnieniu dwóch nazw: Reinharcz, Reynharts, Dussnik, in Dussnik alias Rynarcz, Reynharcz alias in Dussnyk, Dusnik.

WARTO WIEDZIEĆ, ŻE: papier zaczęto wyrabiać w Chinach ok. 105 r., za jego wynalazcę uznaje się Caj Luna; tworzywem do wyrobu pierwszych w dziejach arkuszy papieru były włókna pozyskane z morawy oraz szmat, starych sieci rybackich i sznurów; pierwsze papiernie w Europie (Włochy, Hiszpania) założyli Arabowie w X–XI w.; 1. polska papiernia powstała w 1491 r. w Prądniku Czerwonym (ob. dzielnica Krakowa); w Dusznikach czerpanie papieru zapoczątkowano przed 1562 r., a wzniesiona w 1605 r. obecna papiernia należy do najcenniejszych zabytków techniki w Europie.

Muzeum Papiernictwa w Dusznikach Zdroju, ul. Kłodzka 42, tel. (0 74) 866 92 48, tel./fax (0 74) 866 90 20, www.muzpap.pl 

GDZIE JEŚĆ:

Restauracja-kawiarnia „Erato”, ul. Zielona 1, 57–340 Duszniki Zdrój (Park Zdrojowy, okolice Dworku Chopina)

Herbaciarnia Niebieskie Migdały, czynna 11.00–21.00, Park Zdrojowy (Hala Spacerowa)

W INTERNECIE:

MOKIS – KULTURA I SPORT XXI WIEKU, ul. Zdrojowa 8, e-mail: mokis@mokis.duszniki.pl, www.mokis.duszniki.pl

NOCLEGI:

Kwatera prywatna pokój 2- i 3-osobowy z werandą, łazienką i kuchnią, garażowanie, B.T. Kuszyk, ul. Wybickiego 21, Tel. (0 74) 8669 570, kom. 0 691 634 067;

Hotel Muza, ul. Wojska Polskiego 31, Tel./fax (0 74) 866 93 30, 866 99 15; Tel./fax (0 61) 662 99 33, 662 99 44, E-mail: info@hotelmuza.pl, www.hotelmuza.pl;

Ośrodek Wypoczynkowy Szymanowski, 57-340 Duszniki Zdrój, ul. Graniczna 4, Tel./fax (0 74) 866 00 03, Tel. 0 604 128 550, e-mail: osrodek@szymanowskiduszniki.eu lub o.w.szymanowski@interia.pl, www.szymanowskiduszniki.eu lub www.wypoczywajunas.pl/szymanowski;

Ośrodek Wypoczynkowy „Hanka”, Zieleniec 17, Tel. (0 74) 866 04 36, www.hanka.zieleniec.pl, e-mail: hanka@zieleniec.pl;

Villa “Olivia”, Zieleniec 81, Tel. (0 74) 866 04 36, www.olivia.zieleniec.pl, e-mail: hanka@zieleniec.pl;

Gościniec Saba, Zieleniec 3, 57-340 Duszniki Zdrój, Tel./fax (0 74) 866 04 26, kom. 0 880 182 166, e-mail: info@gosciniecsaba.pl, www.gosciniecsaba.pl;

Fryderyk Hotel***, ul. Wojska Polskiego 10, Tel./fax  (0 74) 866 04 88 lub (0 74) 866 04 89, e-mail: fryderyk@fryderyk.com.pl, www.fryderyk.com.pl;

Willa Słoneczko, Elżbieta Kucharczyk, ul. Słoneczna 3, Tel. (0 74) 866 96 82;

Willa Baca, Duszniki Zdrój, Tel. (0 74) 866 95 38, 0 604 783 926

Pokoje gościnne, ul. Słoneczna 14, Tel. (0 74) 866 95 99, 0 609 360 943, e-mail: kostekj1@wp.pl, www.republika.pl/kwatery_sloneczna;

Rodzinny Ośrodek Wypoczynkowy Skałka, 57-340 Duszniki Zdrój, ul. Górska 2, Tel./fax (0 74) 866 98 11, Tel. 0 609 656 001, e-mail: biuro@tabor.wroclaw.pl, www.skalka.com.pl;

Agroturystyka “U Baltazara” Słoszów 4, tel. (0 74) 866 92 69, 0 667 067 440, e-mail: agroturystyka@ubaltazara.pl, www.ubaltazara.pl;

Dom Gościnny Jakubcówka, Zieleniec 61, tel.: (0 74) 866 04 38, 866 92 47, 0 507 124 829, 0 507 124 819, e-mail: jakubcowka@wp.pl;

Irena Matejak, ul. Krasińskiego 3, Tel. (0 74) 866 05 17, 0 601 924 933, e-mail: irena_matejak@o2.pl;

POBLISKIE ATRAKCJE TURYSTYCZNE:

Jaskinia Niedźwiedzia w Kletnie – największa jaskinia w Sudetach i jedna z największych w Polsce z unikalną szatą naciekową i kośćmi zwierząt jaskiniowych, rezerwacja@jaskinia.pl, www.jaskinia.pl

Kopalnia Złota Złoty Stok, Podziemny wodospad, Muzeum Minerałów, przejazd podziemnym tramwajem, biuro@kopalniazlota.pl, www.kopalniazlota.pl

Twierdza Kłodzka – jeden z największych i najlepiej zachowanych zespołów architektury militarnej XVIII w. Kazamaty i podziemne korytarze, WWW.centrum.klodzko.pl

Młyn papierniczy z XVII w. – unikatowy w skali Europy zabytek techniki. Kolekcja arkuszy ze znakami wodnymi oraz pokazy czerpania papieru, www.muzpap.pl

Skansen Wambierzyce – skansen, gospodarstwo agroturystyczne, mini-zoo, WWW.gory.info.pl/skansen

Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju – uczy, bawi, budzi wspomnienia, bajka@poczta.e.pl, www.kudowa.pl/bajka

Szlak ginących zawodów – garncarstwo, wiejski chleb, kowalstwo, mini-zoo, www.kudowa.zdroj.pl/wiatrak

Kopalnia węgla Nowa Ruda – pierwsza podziemna kolejka w Polsce, www.kopalnia-muzeum.pl

Twierdza Srebrna Góra – największa twierdza górska w Europie, www.forty.pl

Tajemnicze podziemne miasto Osówka – podziemne labirynty i umocnienia naziemne z okresu II wojny światowej, biuro@osowka.pl, www.osowka.pl

Sztolnie Walimskie – niewyjaśniona tajemnica II wojny światowej, www.sztolnie.pl

Zamek Grodno w Zagórzu Śląskim – jedyny w Polsce budynek pokryty w całości sgraffitem, muzeum@sztolnie.pl, www.grodnozamek.p

Zamek Książ – jeden z największych zamków w Polsce zwany perłą Dolnego Śląska, zamek@ksiaz.walbrzych.pl, www.ksiaz.walbrzych.pl

PRZYDATNE ADRESY:

Biuro Informacji Turystycznej, Rynek 9, Tel. (0 74) 866 94 13;

Biuro Turystyczne „Polonez”, ul. Zdrojowa 11A, Tel. (0 74) 866 80 96, Tel./fax (0 74) 868 11 26, www.polonez-polanica.pl, organizator wycieczek m.in. do Pragi, Adršpach (Skalne Miasto w Czechach), Ziemia Kłodzka, Jaskinia Niedźwiedzia;

Agencja Turystyczna DAR-TUR, Dworek Chopina (10.00-16.00), Tel. (0 74) 866 94 26;

LITERATURA:

Legendy i opowieści Ziemi Kłodzkiej, cz. I zachodnia, cz. II wschodnia, Romana i Leszek Majewscy, Oficyna Wydawnicza „Brama”, Kłodzko 2008

„Geographer” współpracuje z księgarnią internetową „Bezdroża”, która specjalizuje się w wydawnictwach turystycznych i przewodnikach. Na naszej stronie zamieszczamy opisy najlepszych przewodników i umożliwiamy przejście bezpośrednio na stronę księgarni.

O Ziemi Kłodzkiej polecamy:

Sudety, data wydania: 2004, cena: 3.00 zł, dodaj książkę do koszyka:

http://bezdroza.pl/add/8067I/1526.htm

Ziemia Kłodzka, autor: Piotr Migoń, wydawca: EKO-GRAF, data wydania: 2003, liczba stron: 156 stron, cena: 24.00 zł, dodaj książkę do koszyka:

http://bezdroza.pl/add/8067I/1424.htm

Ziemia kłodzka. Przewodnik dla prawdziwego turysty, autor: Brygier Waldemar, Dudziak Tomasz, Wydawca: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, data wydania: 2010, liczba stron: 496 stron, cena: 50.90 zł, dodaj książkę do koszyka:

http://bezdroza.pl/add/8067I/3469.htm

Trasy rowerowe Ziemi Kłodzkiej - część południowa, data wydania: 2008, cena: 5.50 zł, dodaj książkę do koszyka:

http://bezdroza.pl/add/8067I/3168.htm

KOMENTARZE:

Dodawanie komentarzy wyłącznie po zalogowaniu (formularz logowanie z prawej strony).